ಓಜೋನ್: ಭೂಮಿಯ ಜೀವ ರಕ್ಷಾಕವಚದ ರಹಸ್ಯ, ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆ.

ಸಂಗ್ರಹ: ವನಿತಾ ಜಿ ಓ

AI ಕೃಪೆ

​ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿರುವ ಸಕಲ ಜೀವಕೋಟಿಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಪ್ರಕೃತಿಯು ಹಲವು ಅದ್ಭುತ ರಕ್ಷಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ. ಅಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾದದ್ದು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ‘ಓಜೋನ್ ಪೊರೆ’ (Ozone Layer). ಸೂರ್ಯನಿಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹರಿದುಬರುವ ಮಾರಕ ಅತಿ ನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ತಡೆದು, ಭೂಮಿಯನ್ನು ಒಂದು ಸುರಕ್ಷಿತ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕವಚದ ಬಗ್ಗೆ ಸಮಗ್ರ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.

​1. ಓಜೋನ್ ಎಂದರೇನು? ಇದು ಎಲ್ಲಿ, ಹೇಗೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ?

​ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮಗೆಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವಂತೆ ನಾವು ಉಸಿರಾಡುವ ಆಮ್ಲಜನಕವು ಎರಡು ಪರಮಾಣುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ (O_2). ಆದರೆ ಓಜೋನ್ ಎಂಬುದು ಆಮ್ಲಜನಕದ ಮೂರು ಪರಮಾಣುಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅನಿಲವಾಗಿದೆ (O_3).

• ​ವಾಯುಮಂಡಲದ ಸ್ಥಿತಿ: ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಿಂದ ಸುಮಾರು 15 ರಿಂದ 30 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ವಾತಾವರಣದ ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೋಸ್ಪೇರ್ (Stratosphere) ಪದರದಲ್ಲಿ ಓಜೋನ್ ಅನಿಲವು ಅತ್ಯಂತ ದಟ್ಟವಾಗಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತಗೊಂಡಿದೆ. ಇದನ್ನು ‘ಓಜೋನ್ ಪೊರೆ’ ಅಥವಾ ‘ಓಜೋನ್ ಪದರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ: ಸೂರ್ಯನ ಅತಿ ನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿರುವ ಆಮ್ಲಜನಕದ (O_2) ಅಣುಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳTದಾಗ, ಅವು ವಿಭಜನೆಗೊಂಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಮ್ಲಜನಕ ಪರಮಾಣುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪರಮಾಣುಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಆಮ್ಲಜನಕದ ಅಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಓಜೋನ್ (O_3) ಅನಿಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.

​2. ಭೂಮಿಗೆ ಓಜೋನ್ ಪೊರೆ ಏಕೆ ಅಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ?

​ಸೂರ್ಯನು ನಮಗೆ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಉಷ್ಣವನ್ನು ನೀಡುವ ಜತೆಗೆ, ಅಗಾಧ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಕ್ತಿಯುತ ಹಾಗೂ ಅಪಾಯಕಾರಿ ವಿಕಿರಣಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿ ನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು (UV-B ಮತ್ತು UV-C) ಅತ್ಯಂತ ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿವೆ.

• ​ನೈಸರ್ಗಿಕ ಛತ್ರಿ: ಓಜೋನ್ ಪೊರೆಯು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಬರುವ ಈ ಹಾನಿಕಾರಕ UV ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 98 ರಿಂದ 99 ರಷ್ಟನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಹೀರಿಕೊಂಡು (Absorb), ಅವು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲ್ಮೈ ತಲುಪದಂತೆ ತಡೆಯುತ್ತದೆ.
• ​ಜೀವ ಸಂಕುಲದ ರಕ್ಷಣೆ: ಒಂದು ವೇಳೆ ಈ ರಕ್ಷಣಾ ಕವಚ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಸೂರ್ಯನ ಉಗ್ರ ಕಿರಣ ನೇರವಾಗಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಸ್ಯಗಳು, ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಾನವಕುಲವು ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟು ಕರಕಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು ಅಥವಾ ತೀವ್ರ ತಳಿ ಬದಲಾವಣೆಗೆ (Genetic Mutations) ಒಳಗಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

​3. ಓಜೋನ್ ಸವೆತಕ್ಕೆ (Ozone Depletion) ಕಾರಣಗಳೇನು?

​ಕಳೆದ 20 ನೇ ಶತಮಾನದ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಿಂದ ಮಾನವನ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಪ್ರಗತಿ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಓಜೋನ್ ಪದರ ತೆಳುವಾಗುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಇದನ್ನು ‘ಓಜೋನ್ ರಂಧ್ರ’ (Ozone Hole) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳು:

• ​ಕ್ಲೋರೋಫ್ಲೋರೋಕಾರ್ಬನ್‌ಗಳು (CFCs): ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್‌ಗಳು (ಶೈತ್ಯಕಾರಕಗಳು), ಏರ್ ಕಂಡೀಷನರ್‌ಗಳು (AC), ಏರೋಸಾಲ್ ಸ್ಪ್ರೇಗಳು ಮತ್ತು ಫೋಮ್ ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಸಿಎಫ್‌ಸಿ ಅನಿಲಗಳು ಓಜೋನ್ ನಾಶದ ಪ್ರಮುಖ ಖಳನಾಯಕರು. ಈ ಅನಿಲಗಳು ಸ್ಟ್ರ್ಯಾಟೋಸ್ಪೇರ್ ತಲುಪಿ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿನೊಂದಿಗೆ ವರ್ತಿಸಿ ಕ್ಲೋರಿನ್ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಲೋರಿನ್ ಪರಮಾಣು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಓಜೋನ್ ಅಣುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಹೊಂದಿದೆ.
• ​ಹ್ಯಾಲಾನ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಬನ್ ಟೆಟ್ರಾಕ್ಲೋರೈಡ್: ಅಗ್ನಿಶಾಮಕ ಉಪಕರಣಗಳು ಮತ್ತು ಕೈಗಾರಿಕಾ ದ್ರಾವಕಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುವ ಈ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳು ಸಹ ಓಜೋನ್ ಪದರಕ್ಕೆ ಮಾರಕವಾಗಿವೆ.
• ​ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು: ಅತಿ ಎತ್ತರದಲ್ಲಿ ಹಾರುವ ಜೆಟ್ ವಿಮಾನಗಳ ಹೊಗೆ ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ರಾಸಾಯನಿಕ ರಸಗೊಬ್ಬರಗಳ ಬಳಕೆಯಿಂದ ವಾತಾವರಣ ಸೇರುವ ನೈಟ್ರೋಜನ್ ಆಕ್ಸೈಡ್‌ಗಳು ಓಜೋನ್ ಒಡೆಯುವಿಕೆಯನ್ನು ಚುರುಕುಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.

​4. ಓಜೋನ್ ಸವೆತದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದುಷ್ಪರಿಣಾಮಗಳು

​ಓಜೋನ್ ಪದರ ತೆಳುವಾಗುವುದರಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹಾಗೂ ಸಮುದ್ರದ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ:

• ​ಮಾನವನ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ನೇರವಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುವ ಅತಿ ನೇರಳೆ ಕಿರಣಗಳು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಮಾರಕವಾದ ‘ಚರ್ಮದ ಕ್ಯಾನ್ಸರ್’ (Skin Cancer), ಕಣ್ಣಿನ ಪೊರೆ (Cataracts), ಮತ್ತು ದೇಹದ ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಕುಂದುವಂತೆ (Immunodeficiency) ಮಾಡುತ್ತವೆ.
• ​ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಸ್ಯವರ್ಗದ ನಾಶ: UV ಕಿರಣಗಳ ತೀವ್ರತೆಯು ಸಸ್ಯಗಳ ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆ (Photosynthesis) ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಬೆಳೆಗಳ ಇಳುವರಿ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಜಾಗತಿಕ ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆಗೆ ಕುತ್ತುಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
• ​ಸಾಗರ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯಕ್ಕೆ ಹಾನಿ: ಸಮುದ್ರದ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ತೇಲುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಸ್ಯವರ್ಗವಾದ ‘ಫೈಟೊಪ್ಲ್ಯಾಂಕ್ಟನ್’ (Phytoplankton) ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಜಲಚರಗಳ ಆಹಾರ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಮೀನುಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ.

​5. ಜಾಗತಿಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ

​ಓಜೋನ್ ಪೊರೆಯ ಹಾನಿಯನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು 1987 ರಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ‘ಮಾಂಟ್ರಿಯಲ್ ಪ್ರೋಟೋಕಾಲ್’ (Montreal Protocol) ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸಹಿ ಹಾಕಿದವು. ಇದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಓಜೋನ್ ನಾಶಮಾಡುವ ರಾಸಾಯನಿಕಗಳ (CFCs) ಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಿಷೇಧಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯ ಯಶಸ್ಸಿನಿಂದಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಓಜೋನ್ ಪೊರೆಯು ಕ್ರಮೇಣ ಚೇತರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ದೃಢಪಟ್ಟಿದೆ.

​ವೈಯಕ್ತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಾವೇನು ಮಾಡಬಹುದು?

• ​ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮತ್ತು ಓಜೋನ್-ಸ್ನೇಹಿ (Ozone-friendly) ರೆಫ್ರಿಜಿರೇಟರ್ ಹಾಗೂ ಎಸಿಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು.
• ​ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಳಕೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿ, ಹೆಚ್ಚು ಗಿಡಮರಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸುವುದು.
• ​ಹೈನುಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪದ್ಧತಿಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು.