ರಕ್ತದಾನವು ಒಂದು ಮಹಾದಾನ. ತುರ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ನಾವು ನೀಡುವ ಒಂದು ಯೂನಿಟ್ ರಕ್ತವು ಮೂವರ ಜೀವವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಹೊಂದಿದೆ. ವೈದ್ಯಕೀಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆರೋಗ್ಯವಂತ ಪುರುಷರು ಪ್ರತಿ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡಬಹುದು.
ರಕ್ತದಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅನೇಕರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಇದ್ದರೂ, ಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ಕಾಡುವ ಬಹುದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯೆಂದರೆ- “ನಾವು ದಾನ ಮಾಡಿದ ರಕ್ತವನ್ನು ಎಷ್ಟು ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಶೇಖರಿಸಿಡಬಹುದು? ಮೆಡಿಕಲ್ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಔಷಧಗಳಂತೆ ರಕ್ತಕ್ಕೂ ಎಕ್ಸ್‌ಪೈರಿ ಡೇಟ್ (ಮುಕ್ತಾಯ ದಿನಾಂಕ) ಇರುತ್ತದೆಯೇ?” ಎಂಬುದು. ಈ ಕುರಿತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ತಜ್ಞರು ನೀಡುವ ಸಂಪೂರ್ಣ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ರಕ್ತವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಭಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ!
ನೀವು ದಾನ ಮಾಡಿದ ರಕ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ತಕ್ಷಣ, ಅದನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ‘ಹೋಲ್ ಬ್ಲಡ್’ (Whole Blood) ಆಗಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಘಟಕಗಳಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಘಟಕಗಳೆಂದರೆ:
- ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳು (Red Blood Cells – RBC)
- ಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆಟ್‌ಗಳು (Platelets)
- ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ (Plasma)
ಹೀಗೆ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವುದರಿಂದ ಒಂದೇ ರಕ್ತದಿಂದ ಮೂರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ಅವರ ಅಗತ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟಕಕ್ಕೂ ತನ್ನದೇ ಆದ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ‘ಜೀವಿತಾವಧಿ’ (Shelf Life) ಇರುತ್ತದೆ.
ರಕ್ತದ ವಿವಿಧ ಘಟಕಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಎಕ್ಸ್‌ಪೈರಿ ಡೇಟ್
1. ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳು (ಜೀವಿತಾವಧಿ: 35 ರಿಂದ 42 ದಿನಗಳು) ದೇಹದಲ್ಲಿ ಆಮ್ಲಜನಕವನ್ನು ಸರಬರಾಜು ಮಾಡುವ ಕೆಂಪು ರಕ್ತ ಕಣಗಳನ್ನು 1°C ನಿಂದ 6°C ಶೈತ್ಯೀಕರಣ (Cold Storage) ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಬೆರೆಸುವ ದ್ರಾವಣವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಇವುಗಳನ್ನು 35 ರಿಂದ ಗರಿಷ್ಠ 42 ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಳಸಬಹುದು. 42 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಈ ಜೀವಕೋಶಗಳಲ್ಲಿನ ಶಕ್ತಿ (ATP) ಹಾಗೂ ಆಮ್ಲಜನಕ ಸಾಗಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಶಗಳು ಗಟ್ಟಿಯಾಗುವ ಕಾರಣ ಅವು ರಕ್ತನಾಳಗಳಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
2. ಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆಟ್‌ಗಳು (ಜೀವಿತಾವಧಿ: ಕೇವಲ 5 ದಿನಗಳು!) ಡೆಂಗ್ಯೂನಂತಹ ಕಾಯಿಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬೇಕಾಗುವ ಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆಟ್‌ಗಳ ಆಯಸ್ಸು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಶೀತಲೀಕರಿಸುವಂತಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ 20°C ನಿಂದ 24°C ವರೆಗಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಕೊಠಡಿ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿಯೇ ಇಡಬೇಕು. ಅಲ್ಲದೆ, ಇವುಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷ ಯಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಅಲುಗಾಡಿಸುತ್ತಲೇ (Agitation) ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 5 ದಿನಗಳ ನಂತರ ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ಯಾಕ್ಟೀರಿಯಾ ಬೆಳೆಯುವ ಅಪಾಯವಿರುವುದರಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಬಳಕೆಗೆ ಅಯೋಗ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ರಕ್ತನಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ (Blood Banks) ಸದಾ ಕಾಲ ಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆಟ್‌ಗಳ ಕೊರತೆ ಇರುತ್ತದೆ.
3. ಪ್ಲಾಸ್ಮಾ (ಜೀವಿತಾವಧಿ: 1 ವರ್ಷ ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು) ರಕ್ತ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಲು ನೆರವಾಗುವ ಪ್ರಮುಖ ಪ್ರೋಟೀನ್‌ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು -18°C ನಿಂದ -30°C ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆ ತಾಪಮಾನದಲ್ಲಿ ಘನೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ (Frozen Plasma). ಹೀಗೆ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಪ್ಲಾಸ್ಮಾವನ್ನು ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದು ವರ್ಷದವರೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.
ಎಕ್ಸ್‌ಪೈರಿ ಡೇಟ್ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ರಕ್ತ ಏನಾಗುತ್ತದೆ?
ಅವಧಿ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ರಕ್ತವು ನೇರವಾಗಿ ವಿಷವಾಗಿ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ, ಅದರ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ರೋಗಿಯ ಸುರಕ್ಷತೆಗೆ ಖಾತರಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಅವಧಿ ಮೀರಿದ ರಕ್ತವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾವಣೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ, ಜೈವಿಕ ವೈದ್ಯಕೀಯ ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ (Biomedical Waste Management) ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಇವುಗಳನ್ನು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಾಶಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ರಕ್ತದಾನ ನಿರಂತರವಾಗಿ ನಡೆಯುವುದು ಏಕೆ ಅಗತ್ಯ?
ರಕ್ತವು ಕಾರ್ಖಾನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ಪಾದಿಸುವ ಕೃತಕ ಔಷಧವಲ್ಲ; ಅದೊಂದು ಜೀವಂತ ದ್ರವ್ಯ (Biological Fluid). ಅದನ್ನು ಲ್ಯಾಬ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಲು ಇಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಮಾನವನ ರಕ್ತಕ್ಕೆ ಮಾನವನೇ ಆಧಾರ. ಪ್ಲೇಟ್‌ಲೆಟ್‌ಗಳಂತಹ ಘಟಕಗಳು ಕೇವಲ 5 ದಿನಗಳಲ್ಲೇ ಎಕ್ಸ್‌ಪೈರಿ ಆಗುವುದರಿಂದ, ರಕ್ತನಿಧಿಗಳಿಗೆ ತಾಜಾ ರಕ್ತದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಪ್ರತಿನಿತ್ಯ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಪಘಾತಕ್ಕೊಳಗಾದವರು, ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ರೋಗಿಗಳು, ಥಲಸ್ಸೆಮಿಯಾ ಪೀಡಿತರು ಹಾಗೂ ಶಸ್ತ್ರಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವವರ ಪ್ರಾಣ ಉಳಿಸಲು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತ ರಕ್ತದಾನಿಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ರಕ್ತದಾನ ಮಾಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
(ಗಮನಿಸಿ: ಈ ಮೇಲಿನ ಮಾಹಿತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅರಿವಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ. ರಕ್ತದಾನ ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಬಂಧಿ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಿಗಾಗಿ ನುರಿತ ವೈದ್ಯರನ್ನು ಅಥವಾ ರಕ್ತನಿಧಿ ಕೇಂದ್ರದ ಸಿಬ್ಬಂದಿಯನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಸೂಕ್ತ.)
ನಮ್ಮ ಸಮಗ್ರ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆಳಗಿನ Social Media ಪುಟಗಳಿಗೆ Follow / Subscribe ಮಾಡಿ.
🟢 WhatsApp Group
Join WhatsApp Group
🔵 Facebook Page
Follow Facebook Page
⚫ Twitter / X
Follow on X (Twitter)
🟣 Threads
Follow on Threads
Follow on Instagram
🔵 Telegram
Join Telegram Channel
🟢 WhatsApp Channel
Follow WhatsApp Channel
📰 ಸಮಗ್ರ ಸುದ್ದಿ
ನಿಖರತೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು
📢 ಸುದ್ದಿ • ಮಾಹಿತಿ • ಶಿಕ್ಷಣ • ಉದ್ಯೋಗ • ಕರ್ನಾಟಕ • ದೇಶ • ಜಗತ್ತು