ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳು ಮತ್ತು ಆ್ಯಪ್ಗಳ ಮುಖಾಂತರ ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವಾಗ ನಿಮ್ಮ ಖಾತೆಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಕಡಿತವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ? ಹಾಗಾದರೆ ನೀವು ‘ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್’ (Dark Patterns) ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದೀರಿ ಎಂದರ್ಥ.
ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ‘ಡಾಟಮ್ ಇಂಟೆಲಿಜೆನ್ಸ್’ (Datum Intelligence) ಸಂಸ್ಥೆಯು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿರುವ ಸಂಶೋಧನಾ ವರದಿಯು ಭಾರತದ ಆನ್ಲೈನ್ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಕರಾಳ ಮುಖವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿದೆ. ಆನ್ಲೈನ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ನಯವಾಗಿ ವಂಚಿಸುತ್ತಿರುವ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ, ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಗ್ರಾಹಕರು ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಸುದ್ದಿಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಾರಾಂಶ ಇಲ್ಲಿದೆ.
ಭಾರತೀಯ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಆಗುತ್ತಿರುವ ನಷ್ಟವೆಷ್ಟು?
ವರದಿಯ ಅಂಕಿ-ಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ ಮಾಡುವವರ ಪೈಕಿ ಶೇ. 88ರಷ್ಟು ಮಂದಿ ಈ ಮೋಸಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
- ಒಟ್ಟು ಸಂತ್ರಸ್ತರು: ಭಾರತದಲ್ಲಿರುವ ಒಟ್ಟು 30.4 ಕೋಟಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ಬರೋಬ್ಬರಿ 27 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರು ಈ ಜಾಲಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಹಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
- ವಾರ್ಷಿಕ ನಷ್ಟ: ಈ ಕುತಂತ್ರಗಳಿಂದಾಗಿ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ 25,000 ದಿಂದ 28,000 ಕೋಟಿ ರೂ.ಗಳಷ್ಟು ಬೃಹತ್ ನಷ್ಟ ಉಂಟಾಗುತ್ತಿದೆ.
- ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಷ್ಟ: ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕನೂ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಅಂದಾಜು 78 ರಿಂದ 87 ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು ಹಣವನ್ನು ತನಗರಿವಿಲ್ಲದಂತೆಯೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.
- ಮಾರುಕಟ್ಟೆ ಮೇಲಿನ ಪರಿಣಾಮ: ಗ್ರಾಹಕರಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ಸರಿಸುಮಾರು 55,000 ಕೋಟಿ ರೂ. ಮೌಲ್ಯದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಆನ್ಲೈನ್ ವ್ಯಾಪಾರ (GMV) ಅಪಾಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ.
ಏನಿದು ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್? ಆ್ಯಪ್ಗಳು ವಂಚಿಸುವುದು ಹೇಗೆ?
ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡು ಮಾಡಿ, ಅವರಿಂದ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಅಥವಾ ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಹಣ ಪೀಕುವ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ‘ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ಸ್’ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ 3 ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ:
- ಕೊನೆ ಗಳಿಗೆಯ ಗುಪ್ತ ಶುಲ್ಕಗಳು (Hidden Charges/Drip Pricing): ನೀವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕಾರ್ಟ್ಗೆ ಸೇರಿಸುವಾಗ ಒಂದು ಬೆಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಣ ಪಾವತಿಸುವ ಅಂತಿಮ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಡೆಲಿವರಿ ಶುಲ್ಕ, ಹ್ಯಾಂಡ್ಲಿಂಗ್ ಶುಲ್ಕ ಮುಂತಾದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಹಣ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೇ. 63ರಷ್ಟು ಬಳಕೆದಾರರು ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಹೈರಾಣಾಗಿದ್ದಾರೆ.
- ಗ್ರಾಹಕರ ಮೇಲೆ ಬಲವಂತದ ಹೇರಿಕೆ (Forced Actions): ಶೇ. 73ರಷ್ಟು ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವೆಬ್ಸೈಟ್ಗಳು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಬೇಡವಾದ ಸೇವೆಗಳನ್ನು (ಉದಾಹರಣೆಗೆ: ವಿಮೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಗ್ಯಾರಂಟಿ) ಮೊದಲೇ ‘ಟಿಕ್’ (Pre-selected) ಮಾಡಿರುತ್ತವೆ. ಗಮನಿಸದೆ ಪಾವತಿ ಮಾಡುವ ಗ್ರಾಹಕರು ಇದಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ.
- ಆಮಿಷದ ವಂಚನೆ (Bait-and-Switch): ಆಕರ್ಷಕ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುವುದು. ಆದರೆ ಅವರು ಖರೀದಿಸಲು ಹೋದಾಗ ಬೇರೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ದಿಢೀರ್ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ ಮಾಡುವುದು. ಶೇ. 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ಲಾಟ್ಫಾರ್ಮ್ಗಳು ಈ ತಂತ್ರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿವೆ.
ಯಾವ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ?
ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹತೆಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲಲಾಗಿದೆ:
- ಇ-ಕಾಮರ್ಸ್ ವಿಭಾಗ: ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಶ್ವಾಸ ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಅಮೆಜಾನ್ (Amazon) ಶೇ. 50ರಷ್ಟು ನಂಬಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಆದರೆ, ಪ್ರಮುಖ ದೇಶೀಯ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾದ ಫ್ಲಿಪ್ಕಾರ್ಟ್, ಮಿಂತ್ರಾ ಮತ್ತು ನೈಕಾ ಕಂಪನಿಗಳ ಮೇಲೆ ಗ್ರಾಹಕರು ಅಸಮಾಧಾನ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- ಟ್ರಾವೆಲ್ ಬುಕಿಂಗ್: ವಿಮಾನ ಅಥವಾ ಹೋಟೆಲ್ ಬುಕಿಂಗ್ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ‘ಮೇಕ್ಮೈಟ್ರಿಪ್’ (MakeMyTrip) ಹೆಚ್ಚು ಸುರಕ್ಷಿತ ಎಂದು ವರದಿ ಹೇಳಿದರೆ, ‘ಕ್ಲಿಯರ್ಟ್ರಿಪ್’ ಅನ್ನು ಗ್ರಾಹಕರು ಹಾನಿಕಾರಕ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.
- ಕ್ವಿಕ್ ಕಾಮರ್ಸ್: ತ್ವರಿತ ದಿನಸಿ ವಿತರಣಾ ಆ್ಯಪ್ಗಳಲ್ಲಿ ‘ಬಿಗ್ಬಾಸ್ಕೆಟ್’ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಡಾರ್ಕ್ ಪ್ಯಾಟರ್ನ್ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಗ್ರಾಹಕರನ್ನು ಯಾಮಾರಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಪತ್ತೆಯಾಗಿದೆ.
ಅರಿವಿದ್ದರೂ ತಪ್ಪುತ್ತಿಲ್ಲ ಮೋಸ!
ಈ ವರದಿಯ ಅತ್ಯಂತ ವಿಪರ್ಯಾಸದ ಸಂಗತಿಯೆಂದರೆ, ಶೇ. 81ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಕಂಪನಿಗಳು ಮಾಡುವ ಈ ಮೋಸದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವಿದೆ. ಆದರೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಶಾಪಿಂಗ್ನ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 85ರಷ್ಟು ಜನರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಇದೇ ಕುತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾರೆ.
ಮುಂದೇನು? (ಪರಿಹಾರದ ಮಾರ್ಗಗಳು)
ಈ ಹಗಲು ದರೋಡೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ವರದಿಯಲ್ಲಿ 36 ತಿಂಗಳ (3 ವರ್ಷ) ‘ಕ್ರಿಯಾ ಯೋಜನೆ’ಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಶಿಫಾರಸು ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
- ಸರ್ಚ್ ಮಾಡುವಾಗಲೇ ಉತ್ಪನ್ನದ ಅಂತಿಮ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಬೇಕು.
- ಚೆಕ್-ಔಟ್ ಮಾಡುವಾಗ ಆಟೋಮ್ಯಾಟಿಕ್ ಆಗಿ ‘ಟಿಕ್’ ಆಗಿರುವ ಇನ್ಶೂರೆನ್ಸ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು.
- ವಂಚನೆಗೊಳಗಾದ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ತ್ವರಿತ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ದೂರು ನಿರ್ವಹಣಾ ಪೋರ್ಟಲ್ (Grievance Portal) ಅನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.