“ಲಂಘನಂ ಪರಮೌಷಧಂ” ಅಂದರೆ ‘ಉಪವಾಸವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಔಷಧ‘ ಎಂಬುದು ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ನಾಣ್ಣುಡಿ. ಭಾರತೀಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಏಕಾದಶಿ, ಶಿವರಾತ್ರಿ, ಶ್ರಾವಣ ಮಾಸ ಅಥವಾ ಕಾರ್ತೀಕ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವ ಪದ್ಧತಿ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಯಂತೆ ಕಂಡರೂ, ಇದರ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದ ಅಗಾಧವಾದ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸತ್ಯ ಅಡಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ಉಪವಾಸವನ್ನು ಮನಬಂದಂತೆ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಶರೀರದ ಪ್ರಕೃತಿ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಮತ್ತು ರೋಗದ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಸರಿಯಾದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ದೇಹಕ್ಕೆ ‘ಔಷಧ’ವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ.
ಉಪವಾಸದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಧಗಳು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ದೇಹದ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಆಯುರ್ವೇದದಲ್ಲಿ ಉಪವಾಸವನ್ನು ಹಲವು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ:
- ನಿರ್ಜಲ ಉಪವಾಸ: ಇದರಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ನೀರು ಎರಡನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ದೈಹಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇರುವವರು, ಯುವಕರು ಮತ್ತು ಕಫ ಪ್ರಕೃತಿಯ ದೇಹ ಇರುವವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದು ಸೂಕ್ತ.
- ಸಜಲ ಉಪವಾಸ: ಘನ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಕೇವಲ ನೀರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕುಡಿಯುತ್ತಾ ಮಾಡುವ ಉಪವಾಸ. ಇದು ದೇಹದ ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣಕ್ಕೆ (Detoxification) ಬಹಳ ಸಹಕಾರಿ.
- ಸದ್ರವ ಉಪವಾಸ (ಫಲಾಹಾರ): ಕೇವಲ ಹಣ್ಣಿನ ರಸ, ಎಳನೀರು, ಮಜ್ಜಿಗೆ ಮುಂತಾದ ದ್ರವಾಹಾರಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೇವಿಸಿ ಮಾಡುವ ಉಪವಾಸ. ಅತಿಯಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದವರಿಗೆ, ಪಿತ್ತ ಪ್ರಕೃತಿಯವರಿಗೆ ಮತ್ತು ಆರಂಭಿಕರಿಗೆ ಇದು ಉತ್ತಮ.
ದೇಹದ ಮೇಲೆ ಉಪವಾಸ ಬೀರುವ ಅದ್ಭುತ ಪರಿಣಾಮಗಳು
೧. ರೋಗನಿರೋಧಕ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣಕ್ರಿಯೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ: ನಾವು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಜೀರ್ಣಾಂಗವ್ಯೂಹ ಸದಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಯುರ್ವೇದದ ಪ್ರಕಾರ, ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಜೀರ್ಣಾಗ್ನಿಯು ಆಹಾರವಿಲ್ಲದಾಗ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಶೇಖರಣೆಯಾಗಿರುವ ‘ಆಮ’ (ವಿಷಾಂಶ ಅಥವಾ ಅಜೀರ್ಣವಾದ ಕಲ್ಮಶ)ವನ್ನು ಸುಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಜ್ವರ, ಅತಿಸಾರ, ವಾಂತಿಯಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಔಷಧವಿಲ್ಲದೆಯೂ ಗುಣಮುಖವಾಗುತ್ತವೆ.
೨. ಆಟೋಫ್ಯಾಜಿ (Autophagy) – ದೇಹದ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಕಾರ್ಯ: ಆಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನವು ಉಪವಾಸದ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯ ವಿಚಾರವೊಂದನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ಉಪವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇಹದಲ್ಲಿ ‘ಆಟೋಫ್ಯಾಜಿ’ ಎಂಬ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ, ಹಸಿವಾದಾಗ ದೇಹವು ತನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಇರುವ ಹಾನಿಗೊಳಗಾದ, ಸತ್ತ ಮತ್ತು ಕ್ಯಾನ್ಸರ್ ಕಾರಕವಾಗಬಲ್ಲ ಬೇಡದ ಜೀವಕೋಶಗಳನ್ನು ತಾನೇ ಭಕ್ಷಿಸಿ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಅನೇಕ ಆಟೋ-ಇಮ್ಯೂನ್ (Auto-immune) ಕಾಯಿಲೆಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬಹುದು.
೩. ಬೊಜ್ಜು ಕರಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ: ಸ್ಥೂಲಕಾಯ (ಬೊಜ್ಜು) ಹೊಂದಿರುವವರಿಗೆ ದ್ರವಾಹಾರದ ಉಪವಾಸ ವರದಾನವಿದ್ದಂತೆ. ಇದು ದೇಹದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಕರಗಿಸಲು ನೆರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಅತಿಯಾಗಿ ತಿಂದಾಗ ಆವರಿಸುವ ಆಲಸ್ಯ, ಮಂಕು (Mental Fog) ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ, ಮೆದುಳು ಚುರುಕಾಗುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರವಾಗುತ್ತದೆ.
ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶಗಳು ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರಿಕೆ (ಅತಿಯಾದರೆ ಅಮೃತವೂ ವಿಷ) ಉಪವಾಸ ಒಳ್ಳೆಯದೆಂದು ಅತಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಾರದು.
- ಮಿತಿಮೀರಿದ ಉಪವಾಸದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳ ಕೊರತೆ, ತೀವ್ರ ಸುಸ್ತು (ಬಲಕ್ಷಯ), ನಿರ್ಜಲೀಕರಣ, ತಲೆತಿರುಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸಖಂಡಗಳ ಸವೆತ ಉಂಟಾಗಬಹುದು.
- ಗರ್ಭಿಣಿಯರು, ಬಾಣಂತಿಯರು, ಅತಿಯಾದ ವಾತ ಪ್ರಕೃತಿ ಹೊಂದಿರುವವರು, ಮಧುಮೇಹಿಗಳು ಮತ್ತು ತೀವ್ರ ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವವರು ವೈದ್ಯರ ಸಲಹೆ ಇಲ್ಲದೆ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಬಾರದು.
ಉಪವಾಸದ ನೈಜ ಅರ್ಥವೇನು? “ಉಪಾವೃತ್ತಸ್ಯ ಪಾಪೆಭ್ಯಃ ಸಹವಾಸೊ ಗುಣೇ ಹಿ ಯಃ | ಉಪವಾಸ ಸ ವಿಜ್ಞೆಯೊ ನ ಹಿ ದೇಹಸ್ಯ ಶೊಷಣಮ್ ||”
ಈ ಮೇಲಿನ ಶ್ಲೋಕವು ಉಪವಾಸದ ಅಸಲಿ ಅರ್ಥವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಉಪವಾಸವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಹೊಟ್ಟೆಗಿಲ್ಲದೆ ದೇಹವನ್ನು ಒಣಗಿಸುವ, ದಂಡಿಸುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲ. “ಪಾಪ ಕರ್ಮಗಳಿಂದ, ಕೆಟ್ಟ ಆಲೋಚನೆಗಳಿಂದ ದೂರವುಳಿದು (ಉಪಾವೃತ್ತ), ಸದ್ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಪರಮಾತ್ಮನ ಚಿಂತನೆಯೊಂದಿಗೆ ವಾಸವಾಗಿರುವುದೇ” ನಿಜವಾದ ಉಪವಾಸ.
ಇಂದಿನ ಧಾವಂತದ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುತ್ತೇವೆ, ಆದರೆ ದೈಹಿಕ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ. ಇದುವೇ ಅನೇಕ ಆಧುನಿಕ ಕಾಯಿಲೆಗಳಿಗೆ ಮೂಲ. ಆದ್ದರಿಂದ, ತಿಂಗಳಿಗೆ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿಯಾದರೂ ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧವಾಗಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡುವುದು ದೈಹಿಕ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಎರಡಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ.
ನಮ್ಮ ಸಮಗ್ರ ಸುದ್ದಿಗಳಿಗಾಗಿ ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಸಬ್ ಸ್ಕ್ರೈಬ್ ಆಗಲು WhatsApp Group:https://chat.whatsapp.com/KnDIfiBURQ9G5sLEJLqshk
Facebook page: https://www.facebook.com/samagrasudii
Sharechat: https://sharehat.com/profile/edu514826335?d=n
Twitter: https://twitter.com/SuddiSamagra
Threads: https://www.threads.net/@samagrasuddi.co.in
Instagram: https://www.instagram.com/samagrasuddi.co.in/
Telegram: https://t.me/+E1ubNzdguQ5jN2Y1
Whats App Channel: https://whatsapp.com/channel/0029VbDbOsBD8SE2H0L3d40j